گونه شناسی روش شناسی مطالعه تغییر اجتماعی

 
 طرح مسئله : در بين جامعه شناسان، اين امركاملاً شناخته شده است كه هواداران نظريه تضاد، فقدان نظريه تغيير اجتماعي در جامعه شناسي را محكوم كرده اند، در حاليكه هواداران جامعه شناسي تاريخي نيز نبودتاريخ مندي در جامعه شناسي را محكوم نموده اند( درايستل در ولر، 1976).
 

معرفی کتاب ماکس وبر و جامعه شناسی شناخت منوچهر آشتیانی

یکی از آخرین فرزندان جامعه شناسی به عنوان علمی مدرن، جامعه شناسی معرفت است که با شناخت جامعه شناسانه شناخت های انسانی، سعی در واکاوی پیوندهای خاستگاهی شناخت آدمی با زمینه اصلی هستی اجتماعی و تاریخی انسان دارد. ماکس وبر در این میان از مطرح ترین اندیشمندانی است که در بنیادگذاری این حوزه فراخ علوم اجتماعی نقشی بسزا داشته است. جامعه شناسی تفسیری، مفهوم تفهم، تیپ ایده آل، مفهوم عقلانیت، تز راسیونالیزاسیون و... از جمله عناصری است که در جامعه شناسی معرفت وبر قابل بازخوانی است. فارغ از این مسئله یکی از اولین و برترین جامعه شناسان معرفت در ایران دکتر منوچهر آشتیانی است که به تالیفی عظیم در این زمینه در سال 1355 پرداخته است و در چند سال اخیر نیز در چهار کتاب آرای مانهایم، شلر، مارکس و وبر را در زمینه جامعه شناسی معرفت مورد نقد و بررسی قرار داده است. لذا یکی از بهترین زاویه های کنکاش در زمینه جامعه شناسی معرفت وبر، کتاب تالیفی دکتر آشتیانی استاد جامعه شناسی است که مدتی را نیز شاگرد آلفرد وبر (برادر ماکس وبر) در آلمان بوده است.

یك داستان جامعه شناختي

 
قسمت اول : يك جامعه شناس خردگرا

در سالهاي نه چندان دور در شهر ما پسري زندگي مي كرد كه يك روز همينطور كه داشت توي خيابان براي خودش راه مي رفت با خود فكر كرد كه بايد « خردگرا » تر شود به همين خاطر آبنبات چوبي ايي كه در دهان داشت را گرفت و پرت كرد توي سطل زباله ، و بلافاصله رفت همين دانشگاه آنطرف شهرشان و در رشته « جامعه شناسي » ثبت نام نمود و بلافاصله بدون اين كه حتي كتابي درباره آن خوانده باشد ، علاقه اي بس مضاعف به آن رشته در وجود خويش يافت. او بيش از هر چيز به « كاربرد تحليل هاي جامعه شناختي در زندگي روزانه » خويش توجه داشت به همين خاطر در همان روز ثبت نام در راه بازگشت به خانه به گدايي كه هميشه سر كوچه شان مي نشست با مهرباني تمام برخورد كرد و تمامي پول هايش را به او بخشيد چرا كه معتقد شده بود اين ها جزء طبقات محكوم جامعه اند و او موظف است در مقابل بورژواها از حقوقشان دفاع نمايد. اين بود كه سنگي از روي زمين برداشت و پرت كرد به پنجره هتلي كه درست آنطرف خيابان بود. او همچون يك انقلابي متعهد به ته كوچه شان فرار مي كرد در حالي كه صداي شكستن شيشه و فرو ريختنش را از پشت سر مي شنيد. وقتي به خانه رسيد در اولين اقدام به اتاقش رفت ، جلوي كامپيوترش نشست و انواع و اقسام بازيهاي كامپيوتري كه بر روي هارد ذخيره نموده بود « آن اينستال » كرد. در همين حين ناگاه سوالي به ذهنش رسيد: آيا بخشيدن همه پولهايش در كنش متقابلي كه با آن گداي سر كوچه داشت يك كنش عقلاني بود ؟ او كمي افسرده شد و با خودش تصميم گرفت كه از اين به بعد در رويكردهاي ديگر زندگي اش تصميمات عقلاني تري اتخاذ نمايد و ...
 

ارزش و كرامت انساني از سه ديدگاه اسلام، مسيحيت و بوديسم 

ويژگي انسان اين است كه مي‌فهمد و موجودي متفكر است. او مي‌تواند خود، محيط، جهان و زندگي‌ را مورد مطالعه قرار دهد. از ايده‌آل زندگي، آفرينش و همه چيز سؤال بپرسد و عمده تفاوت او با حيوان همين است. به تعبير ماكس شلر:

«حيوانات داراي فضاي جهاني ( World-space ) نيستند، بلكه صرفا از فضاي محيطي يا پيراموني، ( Environmental space ) برخوردارند و اين فقط انسان است كه مي‌تواند از خويشتن گامي فراتر نهد و به مطالعه و شناختن همه چيز، حتي خودش بپردازد،يعني مي‌تواند حتي خودش را موضوع مطالعه قرار دهد.»

همين انگيزه سبب شده است كه بشر به منابع معرفتي علم و فلسفه دست يابد، معرفت خود را منظم كند و به قانون‌مندي جهان و انسان برسد.

اهمیت و نقش چندگانگی مفهوم در ساخت و شناخت نظریه  

چکیده:

این مقاله سعی برآن دارد تا با توجه به توصیه های بزرگان و صاحب نظران علم جامعه شناسی نظری، اهمیت و نقش کاربردی مفهوم در شناخت و ساخت نظریه را مورد بررسی قرار دهد. در این فرایند ایهام دیالک تیکی معانی مفاهیم و یکی از مهمترین وجوه آن یعنی تقابل مفاهیم تحلیلی و مکتبی مورد توجه قرار گرفته و مسئله جداسازی یا یکی انگاری هر کدام از آنها مورد بررسی قرار می گیرد.

مفاهیم کلیدی:

ایهام دیالک تیکی Dialectic Ambiguity

جامعه شناسی نظری Theorical Sociology

مفهوم تحلیلی Concept Analytic

مفهوم مکتبی / ایدئولوزیک Axiomatic Concept